Composting Solutions

निवृत्ती सुधाकर दाभाडे

today

तेलंगणातील गडवाल जिल्ह्यातील चिंतलकुंटा या छोट्याशा गावात राहणारी स्रीजा ए. ही अवघी १४ वर्षांची शाळकरी मुलगी आज संपूर्ण देशासाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. ज्या वयात अनेक मुले केवळ अभ्यास, खेळ किंवा मोबाईलमध्ये गुंतलेली असतात, त्या वयात स्रीजाने पर्यावरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण आणि टिकाऊ नवकल्पना विकसित केली आहे. तिची ही कल्पना केवळ विचारांपुरती मर्यादित न राहता प्रत्यक्षात उपयोगात आणली जात आहे, हेच तिच्या कामाचे खरे यश आहे. शाळेत राबवण्यात आलेल्या वृक्षारोपण मोहिमेदरम्यान स्रीजाला जमिनीत पुरलेली जुनी प्लास्टिक पिशवी दिसली. झाड लावूनही प्लास्टिकमुळे निसर्गाला हानी पोहोचते, हे तिला तीव्रतेने जाणवले. प्लास्टिकच्या पिशव्या आणि कुंड्या मातीमध्ये वर्षानुवर्षे नष्ट होत नाहीत, उलट त्या मातीची गुणवत्ता खराब करतात आणि झाडांच्या वाढीलाही अडथळा निर्माण करतात. याच क्षणी स्रीजाच्या मनात एक प्रश्न निर्माण झाला – झाडे लावताना जर प्लास्टिकऐवजी निसर्गपूरक पर्याय वापरता आला, तर? गडवाल परिसरात शेंगदाण्याचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होते. शेंगदाणे सोलल्यानंतर उरलेले टरफल सहसा कचऱ्यात फेकले जाते. स्रीजाने याच टरफलांकडे वेगळ्या नजरेने पाहिले. तिने शेंगदाण्यांच्या टरफलांपासून जैवविघटनशील कुंड्या तयार करण्याचा प्रयोग सुरू केला. आपल्या शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली तिने टरफलांचे लगदा तयार केला, त्यात नैसर्गिक घटक मिसळले आणि त्यापासून रोपांसाठी कुंड्यांचा आकार दिला. अनेक प्रयोग, अपयश आणि सुधारणा केल्यानंतर अखेर तिचा प्रयोग यशस्वी ठरला. या कुंड्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्या पूर्णपणे निसर्गपूरक आहेत. रोप लावताना ही कुंडी थेट जमिनीत लावता येते आणि काही दिवसांतच ती मातीमध्ये विरघळते. त्यामुळे प्लास्टिकचा कचरा राहत नाही आणि कुंडीचे अवशेष मातीला पोषक ठरतात. या कुंड्यांमुळे झाडांच्या मुळांना कोणताही अडथळा येत नाही, उलट त्यांची वाढ अधिक चांगली होते. स्रीजाच्या या नवकल्पनेची दखल वैज्ञानिक आणि शैक्षणिक स्तरावरही घेतली गेली. शालेय विद्यार्थ्यांच्या नवोपक्रमासाठी देण्यात येणारा सीएसआयआरचा पुरस्कार तिला मिळाला. तेलंगणातील टी-वर्क्स या संस्थेनेही तिच्या कल्पनेला पाठिंबा देत उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर करण्यासाठी मदत केली. आज तिच्या शाळेत वृक्षारोपणासाठी प्लास्टिकच्या कुंड्या वापरणे पूर्णपणे बंद झाले आहे. स्रीजाची ही कथा सांगते की बदल घडवण्यासाठी मोठे वय किंवा मोठी साधने लागत नाहीत. गरज असते ती संवेदनशील मनाची, निरीक्षणाची आणि काहीतरी चांगले करण्याच्या इच्छेची. एका छोट्याशा गावातून आलेली ही मुलगी आज पर्यावरण रक्षणाचा मोठा संदेश देत आहे. तिची नवकल्पना केवळ एक उत्पादन नाही, तर भविष्यातील पिढ्यांसाठी निसर्ग जपण्याची एक आशा आहे. #प्रेरणादायी_कथा #पर्यावरण_संरक्षण #शालेय_नवोपक्रम #निसर्गपूरक_उपक्रम #ग्रीन_इंडिया #युथ_इननोव्हेशन #सकारात्मक_बदल #भारत_घडवणारी_मुले #motivationdaily #InspirationDaily

5 likes

Kunal singh gardiya

yesterday

My project

6 likes

mittar sain

yesterday

Grow organic vegetables 🥕🍅 🍆🌱in your kitchen garden, add compost prepared from kitchen waste.... thereby minimising wastage to keep our Environment clean and green 🟩🟢 🌿

7 likes